भोगीचा सण आणि नववर्षाच्या शुभेच्छा...

      भारतीय सणपरंपरेत काही सण आनंद व्यक्त करतात, काही श्रद्धा जागवतात, तर काही सण माणसाला स्वतःशी संवाद साधायला लावतात. भोगी हा त्यापैकीच एक. शांत, संयमी, पण अंतर्मुख करणारा दिवस. तो गोंगाटाचा सण नाही; तो मनातल्या ओझ्यांना अग्नी अर्पण करून नव्या आयुष्याची वाट मोकळी करणारा दिवस आहे.भोगी हा मकरसंक्रांतीचा पूर्वसंध्येचा दिवस. सूर्याच्या उत्तरायणाची चाहूल देणारा, हिवाळ्याच्या शेवटचा आणि नव्या ऋतूच्या सुरुवातीचा हा टप्पा निसर्गाच्या मोठ्या बदलाचं प्रतीक आहे. म्हणूनच भोगी केवळ धार्मिक सण न राहता, निसर्ग, समाज आणि माणूस यांच्यातील अतूट नातं अधोरेखित करणारा उत्सव ठरतो.‘भोगी’ या शब्दाचा अर्थ भोग संपवणारा, जुनं सोडून नवं स्वीकारणारा असा घेतला जातो. आयुष्यातील जुन्या सवयी, वाईट आठवणी, नकारात्मक विचार, अपयश, दुःख. या साऱ्यांना मागे टाकून पुढे जाण्याची ही मानसिक तयारी आहे. म्हणूनच भोगी म्हणजे त्यागाचा, परिवर्तनाचा आणि आत्मशुद्धीचा दिवस.पूर्वीच्या काळी भोगीला विशेष महत्त्व होतं, कारण हा काळ शेतीशी निगडित होता. नवीन पीक चक्र सुरू होण्यापूर्वी जुन्या गोष्टी संपवणं आवश्यक मानलं जायचं. निसर्ग जसा पालटतो, तसंच माणसाचं जीवनही बदलायला हवं. हीच भोगीची शिकवण.भोगीच्या पहाटेपासूनच गावागावांत एक वेगळीच हालचाल दिसते.

भोगीची आग (भोगी पेटवणे)
भोगीच्या दिवशी पहाटे घरासमोर किंवा वस्तीमध्ये भोगी पेटवली जाते. जुन्या, निकामी वस्तू, लाकडं, कचरा, वाळलेली पान, या आगीत टाकल्या जातात. यामागचा हेतू फक्त स्वच्छता नाही, तर जुन्या आठवणी, वाईट सवयी आणि नकारात्मकता जाळण्याची भावना आहे. लोक त्या आगीभोवती उभं राहून शेक घेतात, ऊब घेतात, जणू आयुष्यालाच नवी उष्णता मिळते.

घराची स्वच्छता आणि आवराआवर
भोगीच्या दिवशी घराची विशेष स्वच्छता केली जाते. जुनं सामान काढून टाकलं जातं. हे केवळ बाह्य स्वच्छतेपुरतं मर्यादित नसून, मन आणि विचार स्वच्छ करण्याचा संदेश यात दडलेला असतो.

अभ्यंगस्नान आणि नवीन वस्त्रप्रावरणे
काही ठिकाणी भोगीच्या दिवशी अभ्यंगस्नान केलं जातं. शरीरशुद्धीसोबत मनःशुद्धीचाही हा एक भाग मानला जातो. काही कुटुंबांत नवीन किंवा स्वच्छ कपडे परिधान करण्याची प्रथा आहे.

ग्रामीण भागातील परंपरा
ग्रामीण महाराष्ट्रात भोगीचा दिवस विशेष उत्साहाने साजरा होतो. शेतकरी वर्गासाठी हा दिवस कष्टांचा गौरव करणारा असतो. नवीन हंगामाच्या अपेक्षा, चांगल्या पिकाची आशा, आणि निसर्गाशी कृतज्ञतेचा भाव या साऱ्यांचा संगम भोगीत दिसतो.आजच्या धावपळीच्या, ताणतणावाच्या जीवनात भोगीचा अर्थ अधिक खोल झाला आहे. आपण सतत काहीतरी साठवत असतो. वस्तू, भावना, राग, अपेक्षा. भोगी आपल्याला सांगते, “साठवणूक थांबवा, सोडायला शिका.”आज जरी भोगीची आग प्रत्यक्ष पेटवली जात नसली, तरी मनातली भोगी पेटवण्याची गरज अधिक आहे. जिथे अहंकार, मत्सर, अपयशाची भीती जाळली जाते.

   भोगी सांगते की
जीवन हे सतत बदलणारे आहे.
जे मागे राहिलं, ते ओझं बनवू नका.
जे जाळता येतं, ते जाळा.
आणि जे उरतं! त्यातूनच नवं स्वप्न उभारा.

     राखेतूनच नवीन अंकुर फुटतो. अंधारानंतरच प्रकाश येतो. भोगी ही त्या प्रकाशाची पहिली ठिणगी आहे, जी माणसाला नव्या वर्षाकडे, नव्या आशेकडे, नव्या आयुष्याकडे नेते.