राष्ट्रीय विज्ञान दिवस

“तमसो मा ज्योतिर्गमय” 
अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारा हा वेदांचा मंत्र विज्ञानाच्या प्रवासाचे अचूक वर्णन करतो. मानवी इतिहासातील प्रत्येक युग हे शोधांच्या प्रकाशाने उजळलेले आहे. त्या प्रकाशाचा उत्सव म्हणजे २८ फेब्रुवारी-राष्ट्रीय विज्ञान दिन. हा दिवस केवळ स्मरणाचा नसून, नव्या विचारांची, संशोधनाची आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनाची प्रेरणा देणारा आहे.२८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी भारतीय विज्ञानविश्वात एक ऐतिहासिक घटना घडली. महान शास्त्रज्ञ सी. व्ही. रमण यांनी “रमण परिणाम” (Raman Effect) या अद्वितीय शोधाची घोषणा केली. प्रकाशकिरण एखाद्या पदार्थातून जाताना त्याच्या तरंगलांबीमध्ये होणारा सूक्ष्म बदल त्यांनी सिद्ध केला.या संशोधनामुळे भारतीय विज्ञानाला जागतिक स्तरावर नवे स्थान मिळाले. १९३० साली त्यांना भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकाने गौरविण्यात आले. त्यांच्या या ऐतिहासिक कार्याच्या स्मरणार्थ भारत सरकारने १९८६ पासून २८ फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून घोषित केला. हा दिवस भारतीय बुद्धिमत्तेचा आणि जिज्ञासेचा गौरव आहे.आज विज्ञानाशिवाय जीवनाची कल्पनाही अशक्य आहे. मोबाईल, संगणक, इंटरनेट, उपग्रह, वैद्यकीय उपकरणे, आधुनिक शेती- प्रत्येक क्षेत्र विज्ञानाच्या पायावर उभे आहे.भारतीय अवकाश संशोधन संस्था ISRO ने चांद्रयान आणि मंगळयान मोहिमांद्वारे भारताचा झेंडा अंतराळात फडकवला. संरक्षण क्षेत्रात DRDO तर औद्योगिक आणि वैज्ञानिक संशोधनात CSIR यांनी उल्लेखनीय कामगिरी बजावली आहे.कोविडसारख्या जागतिक संकटाच्या काळात भारतीय वैज्ञानिकांनी अल्पावधीत लस विकसित करून देशाची सुरक्षा सुनिश्चित केली. हे विज्ञानाच्या सामर्थ्याचे ज्वलंत उदाहरण आहे.

राष्ट्रीय विज्ञान दिनानिमित्त शाळा, महाविद्यालये आणि संशोधन संस्था विविध कार्यक्रमांनी सज्ज होतात.
* विज्ञान प्रदर्शन व प्रकल्प सादरीकरण
* प्रयोगांचे प्रात्यक्षिक
* तज्ज्ञांचे मार्गदर्शनपर व्याख्यान
* निबंध, भाषण व प्रश्नमंजुषा स्पर्धा
* विज्ञानविषयक चर्चासत्रे
     विद्यार्थ्यांमध्ये जिज्ञासा जागृत करणे आणि संशोधनाची गोडी निर्माण करणे हा या कार्यक्रमांचा मुख्य उद्देश असतो. विज्ञान हा केवळ पाठ्यपुस्तकातील विषय नसून, तो जीवनाची विचारपद्धती आहे, ही जाणीव या दिवसातून बळकट होते.राष्ट्रीय विज्ञान दिनाचा खरा अर्थ केवळ उत्सवात नाही, तर वैज्ञानिक दृष्टिकोनाच्या स्वीकारात आहे. अंधश्रद्धा, अफवा आणि चुकीच्या समजुती यांपासून समाजाला मुक्त करण्यासाठी तर्कशुद्ध विचार आवश्यक आहे.विज्ञान आपल्याला प्रश्न विचारायला शिकवते- “का?” आणि “कसे?” हे दोन प्रश्नच प्रगतीची दारे उघडतात. समाजात संशोधन वृत्ती आणि प्रयोगशीलता वाढविणे ही काळाची गरज आहे.राष्ट्राची आर्थिक, औद्योगिक आणि सामाजिक प्रगती ही विज्ञानावर अवलंबून असते. ऊर्जा निर्मिती, पर्यावरण संवर्धन, आरोग्यसेवा, डिजिटल तंत्रज्ञान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता  या सर्व क्षेत्रांत भारत झपाट्याने पुढे जात आहे.तरुण पिढी स्टार्टअप्स, जैवतंत्रज्ञान, रोबोटिक्स आणि हरित ऊर्जेसारख्या क्षेत्रांत नवनवीन प्रयोग करत आहे. राष्ट्रीय विज्ञान दिन हा त्यांच्या स्वप्नांना दिशा देणारा दीपस्तंभ आहे.राष्ट्रीय विज्ञान दिन हा केवळ एका महान शोधाची आठवण नाही; तो मानवाच्या जिज्ञासेचा आणि ज्ञानलालसेचा उत्सव आहे. प्रकाशाच्या एका किरणातून सुरू झालेली शोधयात्रा आज राष्ट्राच्या विकासाचा मार्ग उजळवत आहे.विज्ञान म्हणजे सत्याचा शोध, आणि सत्य म्हणजे प्रगतीचा पाया.या विज्ञान दिनी आपण सर्वांनी वैज्ञानिक दृष्टिकोन स्वीकारून अंधश्रद्धामुक्त, प्रगत आणि आत्मनिर्भर भारताच्या निर्मितीत योगदान देण्याचा संकल्प करू या.ज्ञानज्योतीचा हा प्रकाशोत्सव प्रत्येक घरात, प्रत्येक मनात अखंड पेटत राहो.