शारदीय नवरात्री २०२६......नवरात्रीचा दुसरा दिवस : पांढऱ्या शुभ्रतेत नटलेली आई ब्रह्मचारिणी - तप, त्याग आणि संयमाची साक्षात मूर्ती

     काल नारंगी तेजात घटस्थापना करून आपण शक्तीच्या उपासनेच्या महापर्वाला सुरुवात केली. आज त्या पर्वाचा दुसरा दिवस आहे. आजचा दिवस सोमवार असून आजचा रंग आहे पांढरा (White) आणि आज जिची पूजा केली जाते ती आहे नवदुर्गेतील दुसरे रूप - आई ब्रह्मचारिणी. जर पहिला दिवस स्थिरतेचा होता, तर दुसरा दिवस हा कठोर साधनेचा, अढळ तपश्चर्येचा आणि संयमाचा दिवस आहे. पांढऱ्या रंगाच्या शुभ्रतेसारखीच निर्मळ आणि पवित्र अशी ही देवी आहे.ब्रह्मचारिणी या शब्दाचा अर्थ अतिशय गहन आहे. ब्रह्म म्हणजे तपस्या आणि चारिणी म्हणजे आचरण करणारी. जी तपस्येचे आचरण करते ती ब्रह्मचारिणी. हीच पार्वतीची तपस्विनी अवस्था आहे. शैलपुत्री म्हणून जन्म घेतल्यानंतर जेव्हा पार्वतीला कळले की भगवान शिव हेच तिचे पती आहेत, तेव्हा तिने त्यांना प्राप्त करण्यासाठी जे कठोर तप केले, तेच तिचे ब्रह्मचारिणी रूप आहे. तिच्या तपाची कथा ऐकली तर अंगावर शहारे येतात. तिने हजारो वर्षे केवळ फळे आणि फुले खाऊन तप केले, नंतर शंभर वर्षे केवळ जमिनीवर पडलेला पालापाचोळा खाऊन तप केले, आणि त्यानंतर तर तिने निर्जल आणि निराहार राहून घोर तपश्चर्या केली. झाडाची पाने खाणे देखील तिने सोडून दिले म्हणून तिला 'अपर्णा' असेही म्हटले जाते. तिच्या या कठोर तपाने तिन्ही लोक हादरले. देव, ऋषी, मुनी सर्व तिच्या तपासमोर नतमस्तक झाले. शेवटी ब्रह्मदेवांनी तिला दर्शन देऊन वर दिला की तुला भगवान शिवच पती म्हणून प्राप्त होतील. म्हणूनच आई ब्रह्मचारिणी आपल्याला शिकवते की जीवनात कोणतेही मोठे ध्येय हे सहजासहजी मिळत नाही, त्यासाठी कठोर परिश्रम, अढळ संयम आणि स्वतःवर नियंत्रण ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. तिचे स्वरूप अत्यंत तेजस्वी आणि सात्विक आहे. ती पांढऱ्या वस्त्रात आहे, तिच्या उजव्या हातात जपमाळ आहे आणि डाव्या हातात कमंडलू आहे. जपमाळ ही निरंतर साधनेचे प्रतीक आहे आणि कमंडलू हा त्याग आणि वैराग्याचे प्रतीक आहे. तिच्या चेहऱ्यावर अपार शांती आणि समाधान आहे, कारण तिने तपाच्या माध्यमातून सर्व काही प्राप्त केले आहे.आज सोमवार आहे, चंद्राचा वार, आणि म्हणूनच आजचा रंग पांढरा आहे. पांढरा रंग हा केवळ एक रंग नाही, तो एक अनुभूती आहे. साहित्यिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर पांढरा रंग हा शांततेचा, निर्मळतेचा आणि निखळ सत्याचा रंग आहे. जसा कोरा कागद असतो, ज्यावर काहीही लिहिले जाऊ शकते, तसेच आपले मनही आज पांढऱ्या रंगासारखे कोरे आणि निर्मळ असावे. या रंगात कोणताही छळ, कपट नाही. साहित्यात श्वेत रंग हा नेहमीच विद्या, ज्ञान आणि सरस्वतीशी जोडला गेला आहे. पांढरा रंग आपल्याला सांगतो की खरे सौंदर्य हे भडकपणात नाही तर साधेपणात आणि पवित्रतेत आहे. आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून पांढरा रंग हा मनाच्या शुद्धतेचे आणि आत्म्याच्या पवित्रतेचे प्रतीक आहे. जेव्हा आपण पांढरे वस्त्र परिधान करतो, तेव्हा आपोआपच आपल्या मनातील क्रोध, द्वेष, मत्सर कमी होतो आणि मन शांत होते. हा रंग सहस्त्रार चक्राशी जोडला जातो, जे ज्ञान आणि मोक्षाचे केंद्र आहे. आई ब्रह्मचारिणीचा पांढरा रंग आपल्याला शिकवतो की बाह्य जग कितीही रंगीबेरंगी असले तरी, आंतरिक शांती ही पांढऱ्या रंगासारखीच शुभ्र आणि शांत असावी. धार्मिक दृष्टिकोनातून पांढरा रंग हा शिवाचा आणि चंद्राचा रंग आहे. आज सोमवार असल्यामुळे भगवान शिवाचा वार आहे आणि शिवाची पत्नी म्हणून ब्रह्मचारिणीची पूजा करणे याला विशेष महत्त्व आहे. पांढरा रंग हा सत्याचा, अहिंसेचा आणि धर्माचा रंग मानला जातो. हा रंग आपल्याला शिकवतो की तपस्येशिवाय सिद्धी नाही आणि शुद्धतेशिवाय भक्ती नाही.आजच्या दिवशी आई ब्रह्मचारिणीची पूजा केल्याने काय फळ मिळते, याचे शास्त्रात मोठे वर्णन आहे. जी व्यक्ती आज मनोभावे आईची पूजा करते, तिच्यात तप करण्याची, सहन करण्याची आणि संयम ठेवण्याची शक्ती वाढते. आजच्या तरुण पिढीसाठी हा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा आहे. आज आपल्याला सगळेच झटपट हवे आहे - झटपट यश, झटपट पैसा, झटपट प्रसिद्धी. पण आई ब्रह्मचारिणी सांगते की जे झटपट मिळते ते झटपट संपते देखील. जे चिरकाल टिकते ते तपानेच मिळते. विद्यार्थ्यांनी आजच्या दिवशी आई ब्रह्मचारिणीची पूजा अवश्य करावी, कारण ती ज्ञान, बुद्धी आणि एकाग्रता देणारी देवी आहे. तिच्या पूजने अभ्यासात मन लागते आणि ध्येयापर्यंत पोहोचण्याची जिद्द निर्माण होते. आजच्या पूजेत देवीला साखरेचा नैवेद्य दाखवला जातो. साखर ही गोडव्याचे प्रतीक आहे. कठोर तपानंतर जो गोड परिणाम मिळतो, त्याचे ते प्रतीक आहे. तसेच असे मानले जाते की आजच्या दिवशी साखरेचे दान केल्याने आयुष्य वाढते आणि कुटुंबात गोडवा टिकून राहतो. म्हणून आजच्या या पवित्र दुसऱ्या दिवशी, पांढरे शुभ्र वस्त्र परिधान करा, मनातील सर्व वाईट विचार काढून टाका आणि आई ब्रह्मचारिणीचे ध्यान करा. तिचा मंत्र आहे - "ॐ देवी ब्रह्मचारिण्यै नमः।।"आणि"या देवी सर्वभूतेषु ब्रह्मचारिणी रूपेण संस्थिता, नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः।।" या मंत्राचा जप करा आणि प्रार्थना करा की, "हे आई, आम्हाला तुझ्यासारखी तप करण्याची शक्ती दे, आमच्या मनाला संयम आणि स्थिरता दे, जेणेकरून आम्ही आमच्या ध्येयापर्यंत पोहोचू शकू."