शारदीय नवरात्र उत्सव २०२६.....नवरात्रीचा पहिला दिवस : नारंगी तेजात उजळलेली आई शैलपुत्रीची महिमा - स्थिरतेचा आणि नवसृजनाचा प्रारंभ

      आज अश्विन शुद्ध प्रतिपदा. आजपासून पुढचे नऊ दिवस संपूर्ण भारतवर्ष, किंबहुना संपूर्ण विश्व ज्या आदिशक्तीच्या आराधनेत लीन होणार आहे, त्या शारदीय नवरात्रीचा आज पहिला दिवस आहे. पंचांगानुसार प्रतिपदा तिथी काल रात्री १० ऑक्टोबर रोजी ९ वाजून १९ मिनिटांनी सुरू झाली असली तरी, उदय तिथीनुसार आणि घटस्थापनेच्या शास्त्रशुद्ध मुहूर्तानुसार आज ११ ऑक्टोबर हा पहिला दिवस मानला जात आहे. आज रविवार असल्यामुळे देवीला अतिशय प्रिय असलेला आणि ऊर्जा, तेज, आणि उत्साहाचे प्रतीक असलेला नारंगी रंग आजचा अधिकृत रंग म्हणून ठरला आहे. आजच्या दिवशी नवदुर्गांपैकी पहिल्या रूपाची म्हणजेच आई शैलपुत्रीची विधिवत पूजा केली जाते आणि याच पूजेने या नऊ दिवसांच्या पवित्र प्रवासाची मुहूर्तमेढ रोवली जाते. हा दिवस केवळ एक धार्मिक विधी नसून, तो मानवी जीवनातील सर्वात महत्त्वाच्या तत्वाची - म्हणजेच स्थिरतेची आणि मुळाशी घट्ट राहण्याची शिकवण देणारा दिवस आहे.नवरात्रीत आपण ज्या नऊ दुर्गांची पूजा करतो, त्यातील पहिली दुर्गा म्हणजे शैलपुत्री. शैल या संस्कृत शब्दाचा अर्थ होतो पर्वत आणि पुत्री म्हणजे कन्या. पर्वतराज हिमालयाची कन्या असल्यामुळे तिला शैलपुत्री असे नाव पडले. तिला पार्वती, हेमवती, सती या नावांनीही ओळखले जाते. तिच्या जीवनाची कथा ही त्याग, तपश्चर्या आणि अढळ प्रेमाची सर्वोत्तम कथा आहे. कथेनुसार, तिचा पहिला जन्म दक्ष प्रजापतीची कन्या सती म्हणून झाला होता. सतीचे भगवान महादेव शिव यांच्यावर निरतिशय प्रेम होते आणि तिने त्यांच्याशीच विवाह केला. एकदा तिचे वडील दक्ष प्रजापती यांनी एका मोठ्या यज्ञाचे आयोजन केले. त्यांनी सर्व देव-देवतांना आमंत्रित केले, परंतु आपली कन्या सती आणि जावई भगवान शंकर यांचा अपमान करण्याच्या हेतूने त्यांना आमंत्रण दिले नाही. वडिलांनी आयोजित केलेल्या यज्ञात पतीचा अपमान होत आहे हे पाहून सतीला अत्यंत दुःख झाले आणि तिने त्याच यज्ञकुंडात आपल्या योगाग्नीने देहत्याग केला. त्यानंतर सतीने दुसरा जन्म पर्वतराज हिमालय आणि राणी मैना यांच्या पोटी घेतला. या जन्मात तिचे नाव पार्वती ठेवण्यात आले. या जन्मातही तिने भगवान शंकराला प्राप्त करण्यासाठी हजारो वर्षे घोर तपश्चर्या केली आणि शेवटी ती पुन्हा शिवाशी एकरूप झाली. म्हणूनच शैलपुत्रीचे रूप आपल्याला शिकवते की, जर आपले ध्येय पवित्र असेल आणि मनात अढळ निश्चय असेल, तर कितीही अडथळे आले तरी आपण आपले लक्ष्य प्राप्त करू शकतो. तिचे स्वरूप अत्यंत मनोहर आहे. तिच्या उजव्या हातात त्रिशूळ आहे जो इच्छा, क्रिया आणि ज्ञान या तीन शक्तींचे प्रतीक आहे, तर डाव्या हातात ती कमळाचे फूल धारण करते जे पवित्रता आणि शांततेचे प्रतीक आहे. तिचे वाहन नंदी बैल आहे. तिच्या कपाळावर अर्धचंद्र सुशोभित आहे.दरवर्षी नवरात्रीचे नऊ रंग वारानुसार ठरतात आणि यावर्षी २०२६ मध्ये पहिला दिवस रविवारी आल्याने पहिला रंग नारंगी आला आहे. नारंगी रंगाकडे केवळ एक फॅशन किंवा परंपरा म्हणून पाहू नये, तर त्याच्या मागे एक गहन जीवनदृष्टी दडलेली आहे. साहित्यिक दृष्टिकोनातून पाहिले तर नारंगी रंग म्हणजे पहाटेच्या सूर्याचे पहिले किरण. जेव्हा रात्र संपते आणि काळोखाचे साम्राज्य संपते, तेव्हा आकाशात जो पहिला केशरी-नारंगी प्रकाश पसरतो, तो नव्या आशेचा, नव्या सुरुवातीचा संदेश घेऊन येतो. प्रत्येक कवी, लेखक आणि चित्रकारासाठी हा रंग सर्जनशीलतेचा, ऊर्जेचा आणि उत्साहाचा रंग आहे. तो आपल्याला सांगतो की आयुष्यात कितीही अंधार असला तरी एक नवी सकाळ नक्कीच होते. आध्यात्मिक दृष्टिकोनातून नारंगी रंग हा स्वाधिष्ठान चक्राशी जोडला गेला आहे. मानवी शरीरातील सात चक्रांपैकी हे दुसरे चक्र आहे जे आपल्या सृजनशीलतेचे, आत्मविश्वासाचे आणि आनंदाचे केंद्र मानले जाते. हा रंग परिधान केल्याने किंवा त्याचे ध्यान केल्याने मनातील भीती, नैराश्य दूर होते आणि मनात एक सकारात्मक ऊर्जा संचारते. हा रंग अग्नीचा आहे, तो आपल्यातील नकारात्मक विचारांना जाळून टाकतो. धार्मिक दृष्टिकोनातून हा रंग त्याग आणि तेज यांचा संगम आहे. आपल्या ऋषी-मुनींनी, साधू-संतांनी भगव्या रंगाची वस्त्रे धारण केली आहेत, नारंगी हा त्याच भगव्याचा एक तेजस्वी अंश आहे. तो आपल्याला शिकवतो की खरे तेज हे बाह्य वस्त्रात नसून, अंतर्मनाच्या शुद्धतेत आहे.आजचा दिवस हा घटस्थापनेचा दिवस आहे. आज सकाळी ६ वाजून १९ मिनिटांपासून ते १० वाजून १२ मिनिटांपर्यंत घटस्थापनेचा अत्यंत शुभ मुहूर्त आहे, तसेच अभिजीत मुहूर्त दुपारी ११ वाजून ४४ मिनिटांपासून १२ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंत आहे. घटस्थापना म्हणजे काय? एका मातीच्या वेदीवर माती पसरवून त्यात सप्तधान्ये पेरली जातात आणि त्यावर पाण्याने भरलेला कलश स्थापन केला जातो. हा कलश म्हणजे साक्षात देवीचे रूप मानले जाते. हा विधी आपल्याला जीवनाचे सर्वात मोठे सत्य शिकवतो. जसे आपण जमिनीत बीज पेरतो आणि नऊ दिवस त्याची काळजी घेतो, त्याला पाणी देतो, तसेच आपण आपल्या मनातही आज एका चांगल्या संकल्पाचे बीज पेरायला हवे. तो संकल्प संयमाचा असू शकतो, कष्टाचा असू शकतो किंवा स्वतःला बदलण्याचा असू शकतो. आई शैलपुत्री ही मुळाधार चक्राची स्वामिनी आहे. मुळाधार चक्र म्हणजे आपल्या अस्तित्वाचा पाया. पाया जर मजबूत असेल, तरच इमारत उंच होते. आज आई शैलपुत्रीची पूजा करून आपण आपल्या जीवनाचा पाया म्हणजेच आपले मन, आपले विचार आणि आपले आरोग्य मजबूत करण्याची प्रार्थना करतो. आज देवीला शुद्ध गाईच्या तुपाचा नैवेद्य दाखवला जातो, ज्यामुळे आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सर्व मनोकामना पूर्ण होतात अशी मान्यता आहे. म्हणूनच आज या पहिल्या दिवशी नारंगी वस्त्र परिधान करून, मनात एक नवा संकल्प घेऊन आई शैलपुत्रीचे स्मरण करा आणि म्हणा - "या देवी सर्वभूतेषु शैलपुत्री रूपेण संस्थिता, नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः" - या मंत्राचा जप करून आपल्या नव्या प्रवासाला सुरुवात करा.