संत नरहरी सोनार पुण्यतिथी विशेष.....भक्ती, समता आणि हरि-हर ऐक्याचा सुवर्ण संदेश

महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेत अनेक संतांनी आपल्या कर्तृत्वाने आणि भक्तीने समाजाला दिशा दिली. या तेजस्वी परंपरेतील एक महत्त्वाचे आणि प्रेरणादायी नाव म्हणजे संत नरहरी सोनार. आज त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या जीवनकार्याचे स्मरण करताना मन भक्तिभावाने नतमस्तक होते.संत नरहरी सोनार हे वारकरी संप्रदायातील महान संत म्हणून ओळखले जातात. पंढरपूरच्या पवित्र भूमीत त्यांचा जन्म झाला. व्यवसायाने ते सुवर्णकार होते. सोन्याला आकार देणारे कारागीर; पण त्यांच्या भक्तीने त्यांनी असंख्य हृदयांना अध्यात्माचे सुंदर रूप दिले. त्यांच्या जीवनात साधेपणा, प्रामाणिकपणा आणि ईश्वरनिष्ठा यांचा अद्भुत संगम दिसून येतो.आरंभी नरहरी महाराज हे परमहंस शिवभक्त होते. भगवान शंकरावरील त्यांची श्रद्धा इतकी प्रगाढ होती की त्यांनी विठ्ठल मंदिरात जाणेही टाळले, असे सांगितले जाते. परंतु संतांचे जीवन म्हणजे परिवर्तनाची आणि आत्मसाक्षात्काराची कहाणी असते. एका दिव्य प्रसंगाने त्यांच्या आयुष्याला नवे वळण दिले.कथेनुसार, एकदा विठ्ठलासाठी सोन्याचा कंबरपट्टा बनवण्याचे काम त्यांच्याकडे आले. मंदिरात जाण्याची इच्छा नसल्याने त्यांनी डोळे मिटून मूर्तीचा आकार मोजण्याचा प्रयत्न केला. मात्र स्पर्श होत होता तो जणू शिवलिंगाचा! आश्चर्यचकित होऊन त्यांनी डोळे उघडले आणि विठ्ठलाचे दर्शन घेतले. त्या क्षणी त्यांना साक्षात्कार झाला. शिव आणि विष्णू हे वेगळे नसून एकाच परमसत्याची दोन रूपे आहेत. त्या दिवसापासून त्यांच्या भक्तीत अद्वैताची सुवर्णछटा आली.या अनुभवानंतर संत नरहरी सोनारांनी समाजाला एकतेचा संदेश दिला. संप्रदाय, पंथ, देवतांमधील भेद मिटवून त्यांनी “हरि-हर ऐक्य” ही भावना रुजवली. आजच्या विभाजनाच्या काळात हा संदेश अधिकच मोलाचा वाटतो.संत नरहरी महाराजांनी आपल्या अभंगांतून गहन अध्यात्म अतिशय साध्या आणि ओघवत्या भाषेत मांडले. सुवर्णकार असल्याने त्यांनी सोने, भट्टी, मूस, कात्री या रूपकांचा सुंदर वापर केला. मनाला शुद्ध करून, अहंकार वितळवून आणि नामस्मरणाने आत्मा उजळवून जीवन सुवर्ण करावे, हा त्यांच्या विचारांचा गाभा होता.त्यांचा एक अभंग जणू त्यांच्या संपूर्ण तत्त्वज्ञानाचे सार सांगतो.

“देवा तुझा मी सोनार,
तुझे नामाचा व्यवहार.
मन-बुद्धीची कातरी,
रामनाम सोने चोरी.”

या ओळींतून ते सांगतात की ईश्वरनाम हेच खरे सोने आहे आणि मन शुद्ध करणे हीच खरी साधना आहे.संतांची पुण्यतिथी हा केवळ स्मरणाचा दिवस नसतो; तो आत्मपरीक्षणाचा क्षण असतो. संत नरहरी सोनारांचे जीवन आपल्याला शिकवते की खरी भक्ती म्हणजे केवळ पूजा नव्हे, तर समता, करुणा आणि मानवतेचा स्वीकार होय. देव एकच आहे, भेद आपण निर्माण करतो. म्हणूनच त्यांच्या शिकवणीतून समाजात सौहार्द आणि बंधुभाव निर्माण होतो.आजच्या धावपळीच्या आणि ताणतणावाच्या जीवनात माणूस बाह्य वैभवाच्या मागे धावताना अंतर्मनातील शांतता हरवून बसतो. अशा वेळी संत नरहरी सोनारांचा संदेश आपल्याला थांबून स्वतःकडे पाहायला शिकवतो. मनातील लोभ, मत्सर आणि अहंकार वितळवून प्रेम, श्रद्धा आणि नम्रतेने जीवन घडवावे, हीच त्यांच्या पुण्यस्मरणाची खरी फलश्रुती ठरावी.“मरावे परी कीर्तीरूप उरावे” या उक्तीप्रमाणे संत देहाने दूर जातात, परंतु त्यांचे विचार आणि कार्य समाजाला सतत प्रेरणा देत राहतात. संत नरहरी सोनारांनी भक्तीचा जो सुवर्णधागा विणला, तो आजही वारकरी परंपरेत आणि प्रत्येक भक्ताच्या हृदयात झळकत आहे.त्यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त आपण एवढीच प्रार्थना करूया, आपल्या जीवनालाही भक्तीचे तेज लाभो, मन अधिक निर्मळ होवो आणि समाजात एकतेचा प्रकाश पसरत राहो.